De avond wordt zorgvuldig gemodereerd door impact producer Julia Muller. Zij leidt het gesprek langs het rijke oeuvre van Sunny Bergman. Ze belicht Sunny’s empathische aanpak bij beladen maatschappelijke thema’s. Ook haar enorme weerbaarheid als publiek figuur komt aan bod.

Het VERS-event ‘In gesprek met… ‘ bestaat uit een thematisch gesprek, ondersteund door beeldfragmenten. Er wordt afgesloten met een uitgebreide Q&A en borrel.

Al sinds de jaren 90 maakt Sunny films die schuren. Ze begon haar loopbaan bij jongeren- en nieuwsprogramma’s waar ze leerde hoe je keurige reportages maakt: zonder harde jump-cuts, met vragen netjes verwerkt in de antwoorden, de stem van de maker buiten beschouwing laten. “Maar alles wat je geleerd hebt, moet je uiteindelijk weer vergeten,” zegt Sunny daar nu over. In het bijzijn van filmmaker Frans Bromet ontwikkelde ze haar eigen stijl. “We gingen gewoon de wijk in, nieuwsgierig naar thema’s als ongelijkheid of armoede. Daarbij hield ik zelf de camera vast. Ik was er, niet als buitenstaander, maar als iemand die onderdeel is van het gesprek.”

Documentaire als vorm van zelfonderzoek

Die stijl is sindsdien haar signatuur geworden: persoonlijk, kwetsbaar en politiek. In onder andere de documentaires Beperkt houdbaar en Wit is ook een kleur wordt duidelijk hoe Sunny zichzelf als instrument inzet. “Ik wil iets kwetsbaars maken, dan kan ik mezelf er niet buiten houden.” Ze is zichtbaar en hoorbaar in haar films, maar nooit op een egocentrische manier.

Ooit begon Sunny met de gedachte: ‘Als je onrecht filmt, dan verandert het.’ Die gedachte is inmiddels uitgegroeid tot een genuanceerdere benadering, waarin luisteren, meebewegen en twijfel centraal staan. “Ik ben zelf ook constant aan het zoeken,” zegt ze. Zo vertelt ze over Man Made (2019), een film die aanvankelijk ontstond uit boosheid over het seksisme dat ze zelf had ervaren en de manier waarop ze als vrouw behandeld werd. Gaandeweg verschoof de toon. De film eindigde met compassie en een oprechte poging te laten zien hoe mannen zelf ook lijden onder toxische mannelijkheid. “Uiteindelijk had ik vooral veel empathie.”

Navigeren in een gepolariseerde wereld

Sunny wijkt niet uit bij maatschappelijke vraagstukken die beladen zijn en omgeven door spanning. Ze kreeg doodsbedreigingen, moest rond de release van Zwart als roet het land verlaten, en kreeg ook kritiek vanuit progressieve hoek: als witte vrouw zou ze te veel ruimte innam in het racisme debat. “Dan luisterden mensen wel naar mij, maar niet naar mensen van kleur. Dat is verwarrend. Ik verwees altijd door, maar dat werd niet altijd gezien.

Iemand uit het publiek vraagt of Sunny haar werk nog kan blijven doen. “Iedereen die mij googelt, weet waar ik voor sta,” zegt ze. Juist daarom neemt ze dit mee in haar aanpak: ze ziet het belang in om mensen te benaderen met neutralere teksten en vragen, omdat je er anders simpelweg niet tussenkomt. “Je moet niet liegen, het is navigeren.” Tegelijkertijd probeert ze bewust mensen te bereiken die anders denken dan zij, zonder haar kernwaarden te verbergen. “Als iemand echt iets anders vindt dan ik, word ik juist nieuwsgierig. Van dat spanningsveld ga ik aan. Ik wil onderzoeken wat er gebeurt als je elkaar echt hoort.” Ze gelooft erin dat perspectieven kunnen veranderen, maar alleen als je blijft luisteren en het gesprek aangaat.

Vermeld door auteur

2014

Zwart als roet2014

Sunny Bergman onderzoekt de (onbewuste) vooroordelen ten opzichte van huidskleur.

Kwetsbaarheid als methode

Opvallend is hoe intuïtief en empathisch Sunny te werk gaat. Haar casting- en research methode blijven laagdrempelig. “Elk thema vraagt om een specifieke, zorgvuldige aanpak, maar er zitten ook spontane ontmoetingen tussen.” Zo spreekt ze nog altijd mensen aan op straat, naast dat ze ook met haar team mensen voor een langere tijd volgt. “Het moet blijven voelen als een gesprek, geen interview.” 

De meeste gesprekken voert ze zelf – ook als deze zwaar zijn. Na de doodsbedreigingen rond Zwart als roet, en de impact van het publieke debat na Wit is ook een kleur, werd het belang van een sterk team duidelijk. Sunny ging voor deze film zelf het gesprek aan met mensen die haar online bedreigden. Gaandeweg groeide haar aandacht voor zelfzorg en nazorg. “Niet alleen voor geportretteerden, maar ook voor mezelf.” Je moet het op een bepaalde manier kunnen dragen. En dat leer je alleen door het echt zelf te doen.”

Voor Sletvrees? voerde ze zelfs gesprekken zonder oogcontact, in een tent, met alleen haar stem hoorbaar. “Kijk elkaar niet aan bij moeilijke gesprekken. Dat helpt soms.” Diezelfde aanpak hanteerde ze voor haar nieuwste film Blauwe Ballen en andere verkrachtingsmythes, waarin een reflecterende camper dient als veilige, besloten ruimte voor intieme interviews.

Van trauma naar dialoog

In een fragment van Sunny’s recentere werk komt het thema seksueel geweld sterk naar voren. In Blauwe Ballen en andere verkrachtingsmythen onderzoekt Sunny onder andere de gevolgen van hardnekkige verkrachtingsmythen. De documentaire laat zien dat seksueel geweld vaak niet plaatsvindt in donkere steegjes, zoals fictie ons doet geloven, maar juist in vertrouwde omgevingen en door mensen die dichtbij het slachtoffer staan.

Ze belicht de grijze gebieden: de freeze response en de manier waarop die in vroegere wetgeving werd miskend, het zwijgen van mannen onderling, én de dubbele standaard waarin mannen enerzijds vrezen voor valse beschuldigingen, terwijl anderzijds de cijfers van daadwerkelijk veroordeelde daders er niet om liegen. “Goede mensen kunnen ook schadelijke dingen doen.” voegt Sunny toe, voordat het volgende fragment wordt ingestart.

In een scène uit Blauwe Ballen deelt iemand uit Sunny’s persoonlijke kring een kwetsbaar moment met zijn vrienden: hij kreeg jaren later van zijn ex-vriendin terug dat hij had aangedrongen op seks, waarop zij uiteindelijk had toegegeven – maar het eigenlijk niet wilde. Ook andere mannen in de groep erkennen dit soort ervaringen in hun eigen leven. Bekende die instemmen, omdat ze zich onder druk gezet voelden zonder het écht te willen. Het gesprek dat volgt is open, ongemakkelijk, maar belangrijk. De mannen reflecteren samen op wat er gebeurd is, en op hun eigen rol daarin.

“Je hoeft geen enge gek te zijn om dit zelf ook ooit gedaan te hebben – je moet er alleen wel zelf mee onder ogen durven komen." - Sunny

Activisten staan aan de voorgrond van het denken

Voor veel makers in het publiek was het een avond van herkenning: hoe blijf je trouw aan je missie, zonder te vervallen in prediken? Hoe maak je een film die schuurt, maar ook uitnodigt? Hoe financier je een project waar fondsen nog niet in geloven? Op die laatste vraag erkent Sunny hoe lastig het is om fondsen te vinden voor urgente thema’s voordat ze mainstream zijn. “… maar als het écht moet, ga de straat op en doe het zelf,” zegt ze. “Maar ook daar moet je wel een lange adem voor hebben, en [financieel, red.] rijk zal je er nooit van worden.”

“Mijn volgende film wordt politiek-economisch van aard,” verklapte Sunny, “maar het ongelijke financiële systeem klinkt een stuk minder catchy voor de gemiddelde a-b-c-doelgroep.” Wetende dat dit type onderwerp minder makkelijk financiering of publieke belangstelling krijgt, vindt ze het belangrijk om het voor zichzelf persoonlijk en invoelbaar te maken. Daarnaast benoemt ze voorzichtig haar ambitie om in de toekomst fictie te maken, maar activisme is en blijft haar drijfveer: “Activisten staan op de voorgrond van het denken over iets, voordat het mainstream wordt.” Waar Sunny zich voor blijft inzetten is hoe ze een maatschappelijk gesprek kan aanboren ook, of juist, in tijden van polarisatie. 

Na een laatste shout-out naar Sunny’s nominatie voor de Gouden Televizier-Ring en een warm applaus komt er een einde aan het groepsgesprek. In de bar van LAB111, ontvouwt een tweede deel van de avond: persoonlijk en dankbaar. Ze hield zich daar niet op afstand, maar stapte er middenin. Sunny is geen maker aan de zijlijn, maar iemand die nog altijd gewoon de straat opgaat tussen de mensen, om goed te kunnen blijven luisteren.

Eerder vermeld door auteur

2007

Beperkt houdbaar2007

Op 34-jarige leeftijd is Sunny bang om binnenkort niet meer aantrekkelijk te zijn.